In 1995 presenteerde het Amsterdams Architectuurcentrum ARCAM een kaart van de regio Amsterdam met daarop alle bouwplannen voor deze regio geprojecteerd. Al snel volgde Rotterdam met een soortgelijk overzicht van de Zuidvleugel van de Randstad. Niet lang daarna werd door drie beroepsverenigingen BNSP, NVTL en NIROV het initiatief genomen om voor heel Nederland een dergelijke plannenkaart samen te stellen.
Eerste editie
Om dit doel te bereiken werd voor de eerste editie een stichting ‘De Nieuwe Kaart van Nederland’ opgericht, sponsoren werden aangezocht en een projectorganisatie werd opgetuigd: In maart 1997 kon de eerste editie van de Nieuwe Kaart worden opgeleverd. Deze kaart bevatte ongeveer 2700 plannen voor wonen, werken, natuur en infrastructuur. Als tijdshorizon werd het jaar 2005 aangehouden, de planhorizon van de VINEX-woningbouwopgave.
Tweede editie
De tweede editie van De Nieuwe Kaart van Nederland is gepresenteerd op 7 maart 2002. Bij deze nieuwe editie zijn nieuwe technische mogelijkheden van GIS en Internet ingezet en is ook aangehaakt bij het IMRO (Informatie Model Ruimtelijke Ordening), de door de vakwereld ontwikkelde standaard om plangegevens digitaal vast te leggen. Ook is de tweede editie inhoudelijk anders dan de eerste. Zo zijn er behalve plannen van lokale overheden ook plannen opgenomen van provincies, rijk en waterschappen. Niet alleen de vastgestelde plannen zijn in het bestand opgenomen maar ook plannen die nog in procedure zitten. Bij elk plan is vastgelegd wat de precieze status was ten tijde van opname in de Nieuwe Kaart. Opnieuw bleek een grote belangstelling te bestaan voor overzichtelijk gepresenteerde informatie over de ruimtelijke toekomst. Deze interesse is er zowel bij de professionals als bij het grote publiek.
Er is bij het maken van de tweede kaart opnieuw geïnvesteerd in de opbouw van een relatienetwerk van toeleveranciers. Ook is er kennis opgebouwd bij de makers van de Kaart over de verwerking van ongelijksoortige kaarten naar één Geografisch Informatiesysteem. De ervaringen die daarbij worden opgedaan kunnen goed worden gebruikt bij het verder vormgeven van het gestandaardiseerd digitaal opstellen en uitwisselen van ruimtelijke plannen. Er wordt daarom door De Nieuwe Kaart ook geparticipeerd in DURP- en IMRO-kringen.
De Nieuwe Kaart van Nederland is continu in beweging, is nooit af, wordt telkens opnieuw getekend. Bij het verschijnen van de tweede editie heeft de Directeur-Generaal Ruimtelijke Ordening aangegeven dat het Ministerie VROM het als een verantwoordelijkheid ziet om het onderhoud aan de Nieuwe Kaart te waarborgen. Dat valt samen met het streven van het bestuur van de Stichting om het initiatief De Nieuwe Kaart een structurele en professionele organisatievorm te geven. Per 1 januari 2003 is het continue onderhoud een feit. Het Ministerie van VROM financiert het onderhoud van de Nieuwe Kaart. Dit onderhoud wordt niet langer uitgevoerd door de Stichting De Nieuwe Kaart van Nederland, maar door het Nirov. De Stichting De Nieuwe Kaart is in 2002 opgeheven en de Nieuwe Kaart is als project bij het Nirov ondergebracht.
Derde editie
De wandkaart van de Nieuwe Kaart van Nederland is uitgebracht op 30 november 2005 en geeft een overzicht van ruimtelijke plannen en projecten tot 2015. Het betreft woningbouwplannen vanaf 10 woningen, nieuwe kantorenlocaties vanaf 10.000 m2 bruto vloeroppervlak, nieuwe bedrijventerreinen en nieuwe groengebieden vanaf 10 ha, plannen voor nieuwe infrastructuur en plannen voor waterberging. De plannen zijn in de periode 2003 t/m 2005 verzameld bij gemeenten, provincies, waterschappen, departementen en ontwerpbureaus. Uit de aangeleverde plannen zijn alleen die elementen overgenomen die een visueel waarneembare ruimtelijke verandering bevatten.
In totaal gaat volgens deze Nieuwe Kaart ruim 10% van het Nederlandse grondgebied nog voor 2015 op de schop. De kaart bevat bijna 7.700 unieke (deel)plannen en projecten. Er staan 932.000 nieuwe woningen en 42.500 ha nieuw bedrijventerrein op de kaart. De plannen zijn geprojecteerd op een ondergrondkaart bestaande uit Landsat 7-satellietopnamen. De gebruikte satellietopnamen dateren uit de periode 2 april 2005 t/m 31 augustus 2005. Elke pixel op deze kaart is in werkelijkheid ca. 15 x 15 meter. De kleuren van het satellietbeeld worden bepaald door de aard van de bedekking van de bodem.
De Nieuwe Kaart van Nederland is sinds het verschijnen van de wandkaart voortdurend geactualiseerd. De laatste stand van zaken is via een interactieve webmapping-applicatie online te raadplegen (Interactieve Kaart), is als GIS-bestand (Geografisch Informatie Systeem) zonder kosten te downloaden en is (ook zonder kosten) als WMS/WFS-webservice (http://webservice.nieuwekaart.nl/cgi-bin/nkn) aan te roepen. Door de Nieuwe Kaart continu beter, completer en actueler te maken willen het Ministerie VROM en het Nirov het toepassingsbereik van de Nieuwe Kaart in onderzoek, beleid en praktijk verder vergroten.