Erfgoed en cultuurhistorie moeten vroegtijdig in de ruimtelijk ordening worden geborgd, waardoor erfgoed een meer integrale en gebiedsgerichte bescherming gaat krijgen. Dit in plaats van een objectgerichte bescherming. Door de aanpassing van artikel 3.1.6 van het Besluit ruimtelijk ordening moet voortaan in de plantoelichting bij een bestemmingsplan beschreven worden hoe de diverse cultuurhistorische waarden betrokken zijn in de bestemmingsplanprocedure. Dit is één van de aanleidingen voor de cursusdag Cultuurhistorie en de Ruimtelijke ordening, van 10 april jongstleden.

In 2009 werden er in het kader van de Modernisering Monumentenzorg drie grote veranderingen aangekondigd. Herbestemmen van monumenten die hun functie verliezen, evenals krachtigere en eenvoudigere regels. De derde stelt dat cultuurhistorische belangen in de ruimtelijke ordening moeten worden meegewogen. Een letterlijk voorbeeld van twee van de drie veranderingen: de ‘herschapen’ identiteit en herbestemming in Winterswijk (zie afbeelding). Hier is de oude ‘Tricot’ (een textielfabriek met Rijksmonumentenstatus) met respect voor het verleden in een nieuw, modern jasje gestoken.



Leon van Meijel (van Meijel, adviseurs in cultuurhistorie) benoemt deze ontwikkeling als een verschuiving ‘van collectie, naar connectie’. De cultuurhistorische waarden worden niet meer benaderd als een verzameling losse elementen, maar als een integraal geheel dat samen wordt gevormd met de rest van de ruimte in een gebied. Dit biedt kansen voor zowel behoud als voor ontwikkeling en genereert identiteit. Bij ontwerpers is dit al langer een gegeven of voorwaarde. De juridisch bindende regeling ontbrak nog, tot 1 januari van 2012, maar is nu een feit. Dit impliceert dat de ruimtelijk ordenaar er anno 2012 een nieuwe taak bij krijgt. Na water, natuur, luchtkwaliteit, etcetera, krijgt nu ook cultuurhistorie een plek in het bestemmingsplanproces.

De borging van cultuurhistorische waarden in de ruimtelijke ordening kan op verschillende manieren, bijvoorbeeld via het bestemmingsplan, welstand of via sectorale wet- en regelgeving. De mogelijkheden worden wederom uiteen gezet in de cursus ‘Cultuurhistorie en de Ruimtelijke Ordening’ die op 11 september 2012 in Utrecht zal worden gehouden.