Een vroegtijdig masterplan met oog voor wijkbranding en leefstijlen, investeren in sociale en fysieke duurzaamheid, een mix van sociale koop-/huurwoningen en vrije-sectorwoningen. Dit zijn de ingrediënten die de Delftse wijk Poptahof moeten transformeren van een dichtbebouwde flatwijk uit de jaren 60, waar de leefbaarheid sterk achteruit is gegaan, naar een duurzame voorbeeldwijk. Poptahof diende in elk geval op 25 juni als voorbeeld voor de VROM-excursie in de reeks Duurzaam binnenstedelijk bouwen, georganiseerd door het Nirov.

De wijk Poptahof werd in de jaren 60 gebouwd als luxe wijk voor de Delftse arbeiders. De dicht bijeen staande flats moesten destijds de betrokkenheid van de bewoners en de wijk stimuleren. Inmiddels is de bevolkingssamenstelling er sterk gewijzigd: er wonen voornamelijk gezinnen uit de lagere inkomensgroepen, het woningaanbod is eenzijdig (goedkoop) en de onderlinge betrokkenheid en leefbaarheid in de wijk zijn achteruitgehold.

Sociale en fysieke duurzaamheid

In 2005 maakte de gemeente Delft, samen met Woonbron Delft een begin met een grondige herstructurering. Hieraan ten grondslag lag een masterplan uit 2003, waarin wijkbranding en leefstijlen een belangrijke plaats innamen om de sociale duurzaamheid bevorderen.

Het woningaanbod is inmiddels flink gewijzigd: verschillende flats worden op dit moment vernieuwd. Bij bezichtiging van de werkzaamheden, blijkt dat van de flats overigens alleen de voorgevel blijft staan. De rest wordt opnieuw gebouwd. Waar Poptahof voorheen voor 99% uit sociale huurwoningen bestond, is dit nu gewijzigd in 60% Te Woon (sociale koop/huur) en 40% vrije sector. Van de eerste rij nieuwbouwwoningen is de koopprijs bewust laag gehouden; De kopers van deze huizen dienen als kwartiermakers van de vernieuwde wijk Poptahof.

Ook komen er aanzienlijk meer winkelvoorzieningen en wordt er druk gebouwd aan een brede school.

Zeldzaamheid in Nederland: energetische huizen

Met behulp van de Europese SESAC-subsidie (Sustainable Energy Systems in Advanced Cities) zijn er in Poptahof energetische, goed geïsoleerde huizen ontwikkeld, naar voorbeeld van een project in Malmö. De huizen zijn een zeldzaamheid in Nederland. Doordat de huizen zo goed geïsoleerd zijn, kan de restwarmte van de huizen worden gebruikt voor een waterzuiveraar in de buurt.

Een zelfreinigend systeem regelt en garandeert de kwaliteit van het oppervlaktewater. De energie voor de huishoudens in Poptahof wordt voor een belangrijk deel betrokken van industriële restwarmte in de buurt. In de buurt van de wijk komen twee parkgebieden die deel zullen gaan uitmaken van het stedelijk ecologisch gebied.

Woonmilieu met water versterken

Ook op het gebied van waterbeheer en waterberging loopt duurzaamheid als een rode draad door de herstructureringswerkzaamheden heen. De wateropgave is in Poptahof geen lastige technische opgave gebleken, maar een grote kans met mogelijkheden om het woonmilieu te versterken. Hiervan is Cora Nauta (Kristal) overtuigd. Zij lichtte op de excursiedag toe hoe er met water is omgegaan binnen het Strategisch Plan Poptahof. Toenmalig wethouder Rik Grashof dichtte duurzaamheid destijds al de belangrijke rol toe, die het nu in Poptahof heeft gekregen. Water – zowel het beheer als de berging – bleek een belangrijke katalysator te zijn in de transformatieopgave van Poptahof.

Nog voordat er werd begonnen met de vernieuwing van Poptahof werd er een park aangelegd, inclusief waterspeeltuin. Het spreekt voor zich dat er aan de kwaliteit van dit water niets mocht mankeren. Daarom werd er een circulerend watersysteem aangelegd met zo min mogelijk duikers, waarin de sloten zachte oevers hebben met waterplanten aan de buitenzijde. Ook zijn er rietkragen (toekomstige helofytenfilters) aan de binnen- en buitenzijden geplaatst. Het gehele watersysteem vormt zo een ecozone. Voor de nabije toekomst staan er nog groene daken gepland om het regenwater op te vangen en af te voeren. Daarnaast wordt de inflitratie van hemelwater in de bodem vergroot.

Discussie

Coreferent Ine van den Hurk vertelde tijdens de excursiedag over de manier waarop men in Tiel is omgegaan met water. Tiel Oost is een wijk met grote ambities, herstructureringsplannen en inbreiding van 1000 woningen. Er ontbreekt echter een adequaat watersysteem om kwelwater op te vangen en daarbij is er een groot tekort aan waterberging. Een oplossing is er wel, maar die moet nog worden uitgevoerd: het aanleggen van wadi’s en waterpleinen en de aanleg van een klimaatdijk.

Door de aanleg van een klimaatdijk is het mogelijk om buitendijks te bouwen. De zogenaamde terpendijk is een oplossing voor de veiligheid, open water kan binnendijks. Op de dijk zijn er mogelijkheden voor bebouwing en openbare ruimte.

Water en stedenbouw gaan hand in hand, publieke en private partijen dienen nauw samen te werken. Het verschil tussen Tiel en Poptahof is dat in Tiel voor de zittende bewoners wordt gebouwd en in Delft juist niet.

De excursie naar Poptahof heeft de vraag opgeworpen hoe het begrip duurzaamheid moet worden gedefinieerd. Gaat het vooral over sociale of fysieke duurzaamheid? Belangrijke les uit Delft is het voorinvesteren. Een belangrijk discussiepunt is hoe fysieke duurzaamheid kan worden ‘verkocht’; het blijkt dat duurzaamheid nog steeds geen ‘sexy’ onderwerp is.