Het Rotterdams Coolhaveneiland blijkt over een goede voedingsbodem te beschikken voor opbloeiende initiatieven van onderop. Uiteenlopende initiatieven werden op 28 juni tijdens de werksessie organische ontwikkeling bezocht en gaven een beeld van een enorme rijkdom aan bijzondere projecten die hier vanuit bewoners zijn geïnitieerd. Maar dat groeit niet allemaal helemaal vanzelf. Een zetje in de goede richting is af en toe noodzakelijk. Jetze van der Ham, gebiedsmanager van de deelgemeente Delfshaven, ziet zichzelf daarbij niet zozeer als regisseur maar als ceremoniemeester op een best chaotisch feestje.

Coolhaveneiland ligt in deelgemeente Delfshaven en wordt ingesloten door de Coolhaven, historisch Delfshaven en de Nieuwe Maas. De buurt heeft een karakteristieke bebouwing en een multicultureel karakter. De wijk ligt tegenover de binnenstedelijke Vinex-locatie Lloydkwartier, en is als het ware de contramal van deze grootschalige planmatige ontwikkeling. De ambitie is dat Coolhaveneiland in 2020 een gewild, karakteristiek stedelijk woongebied is met zelfredzame bewoners. De laatste jaren wordt er zowel van boven als van onderop gewerkt aan de wijk. De overtuiging van deelgemeente Delfshaven, de corporaties Woonbron en Vestia/Stadswonen en de gemeente Rottterdam is dat de wijk zich leent voor de vestiging van creatieve bedrijvigheid en het aantrekken van studenten. Er wordt ingezet op de sociale en de culturele ontwikkeling van de wijk in plaats van op grootschalige fysieke ingrepen. En stimuleert dit door ruimte te bieden aan initiatief van onderop. Bewoners en andere private partijen dat deze ontwikkelrichting voor hen mogelijkheden biedt om initiatieven te ontplooien, vooral in de openbare ruimte. Zichtbare uitingen daarvan zijn door betrokken bewoners ontwikkelde oases in de wijk zoals de Schat van Schoonderloo, Landgoed van Cool tot Terhave en het Kapelpark, dat nog in de initiatieffase verkeert. De uitdaging ligt in het faciliteren van al deze prachtige pareltjes voor de wijk. Hoe ontstaat een klimaat waarin dergelijke projecten tot bloei komen?

Snel kunnen inspringen
In zijn presentatie ging Jetze van der Ham als verantwoordelijk gebiedsmanager vanuit de deelgemeente Delfshaven samen met Tom de Vent van woningcorporatie Woonbron in op hoe zij hun rol zien in het stimuleren van dergelijke initiatieven. Klik hier voor de presentatie. Kern van hun verhaal is dat ze flexibel proberen te zijn in het realiseren van de gezamenlijke ontwikkelvisie voor het gebied, gemaakt door de gemeente Rotterdam, de deelgemeente Delfshaven en de corporaties Woonbron en Vestia/Stadswonen. Hun strategie is erop gericht snel te kunnen beslissen als een kansrijk initiatief voorbij komt. Op die manier willen ze ondernemerschap stimuleren. En dat te faciliteren door te kijken hoe er middels regelgeving dingen mogelijk kunnen worden gemaakt, maar ook door financieel een zetje in de goede richting te geven. Daarvoor is bijvoorbeeld het Cultuurfonds opgezet. Dit is een publiek/private samenwerking waarin zowel de overheid als de corporaties financiële middelen hebben samengebracht in een gezamenlijk potje waarmee snel en slagvaardig kan worden ingespeeld op voorbijkomende kansen voor Coolhaveneiland middels cofinanciering uit het Cultuurfonds.

Op basis van deze strategie komen zij als het ware tot een aanzet voor de gouden regels voor het faciliteren van organische ontwikkeling:
• Zet in op het smeden van coalities
• Biedt ruimte voor initiatief
• Zoeken naar wederzijds profijt
• Stimuleer ontmoeting
• Zorg dat je snel kan ingrijpen waar nodig

In de wandeling over het Coolhaveneiland langs de verschillende initiatieven werd de rijkdom aan ondernemende personen in dit gebied zichtbaar. Op verschillende plekken op het Coolhaveneilnad zetten betrokken mensen zich in voor de wijk. Een braakliggend lapje grond werd het prachtige bewonerspark De Schat van Schoonderloo. Dit parkje heeft een positieve invloed in een behoorlijk versteend gebied. Een cadeautje voor de wijk, evenals bijvoorbeeld de plannen van de Evangelische gemeente Brandaris om de leegstaande kerk aan de Coloniastraat op te kopen en te verbouwen. De evangelische gemeente wil ook een rol spelen in de wijk en organiseert allerlei activiteiten met en voor buurtbewoners. Initiatieven van onderop die een belangrijke inkleuring zijn van de visie op Coolhaveneiland en daarom zijn omarmt door de gemeente.

Langdurige betrokkenheid
Gert Joost Peek (Fakton) verbond dit aan de mede door hem geschreven handleiding investeren in gebiedsontwikkeling nieuwe stijl. Hij stelde dat de focus breder moet zijn dan vastgoed. Een verhaal dat naadloos aansluit op de aanpak in Coolhaveneiland. Hij pleit voor gebiedsontwikkeling waarbij zowel wordt gestuurd op de huidige en tijdelijke exploitatie van het gebied, als op het beoogde gebruik in de uiteindelijke exploitatiefase. Concreet moet je daarvoor op zoek naar partners die zich langjarig aan een gebied willen verbinden. Bewoners zijn zo’n partij, maar bijvoorbeeld ook een kerkgenootschap zoals de Evangelische gemeente Brandaris.

In het afsluitende gesprek onder leiding van Sjoerd Feenstra (Urhahn Urban Design) kwam de rol die de overheid moet en kan spelen naar voren. In Coolhaveneiland is de weelde dat er heel veel initiatieven opbloeien, wat de basis is geweest voor de keuze om hier bottom up initiatief een belangrijke rol te laten spelen in de ontwikkeling van de wijk. Binnen organische ontwikkeling gaat het om het verbinden van initiatieven aan een groter verhaal, een visie op hoe de toekomst van een bepaald gebied er uit kan zien. Hoe werk je naar een dergelijke stip aan de horizon toe? Dit vraagt om de nodige stuurmanskunst. En een vaardige ceremoniemeester.