Politieke partijen moeten het dogmatisch denken over de woningmarkt onmiddellijk verlaten. Die conclusie werd op donderdag 29 januari 2009 getrokken tijdens het Nirov-nieuwjaarsdebat, waar het manifest Anderewoningmarkt.nu werd gepresenteerd. "Partijen moeten het denken vanuit standpunten nu echt eens inruilen voor het denken vanuit belangen. Dat zou werkelijk heel verfrissend zijn voor de woningmarkt, en daarmee voor iedereen die nu en straks goed en betaalbaar wil wonen", betoogde Nirov-voorzitter Henri Lenferink.

Het Nirov (Nederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting) organiseerde het afgelopen jaar de campagne Anderewoningmarkt.nu, een debattenreeks over de vastgelopen woningmarkt. De belangrijkste ideeën en aanbevelingen zijn nu in een manifest verzameld. In dat manifest roept het Nirov-bestuur op tot een grondige hervorming van het woningmarktstelsel. Volgens het Nirov moet het nieuwe woningmarktbeleid veel meer op regionale leest worden geschoeid, moet er nu al rekening worden gehouden met toekomstige bevolkingskrimp en moet er meer worden geïnvesteerd worden in de kwaliteit van woonmilieus. Maar vooral moeten de politieke dogma's opzij worden gezet die de discussie over een gezonde woningmarkt nu ernstig in de weg staan.

Estafette
Lenferink overhandigde het manifest, gerold in een estafettestokje aan Bert van Delden, plaatsvervangend DG WWI, Ministerie VROM. Deze gaf in zijn reactie aan dat reflectie op het beleid altijd zeer wordt gewaardeerd. Het was hem niet ontgaan dat er buiten het departement steeds meer stemmen opgaan die een grondige herziening van het woningmarktstelsel bepleiten. Echter, binnen het departement is het gesprek daarover vanwege het bekende regeerakkoord geen optie. Waarop Hugo Priemus (TU Delft en Nirov-erelid) verzuchtte: "Laten we dan grondwettelijk vastleggen dat het verboden is om in een regeerakkoord te bepalen dat iets niet mag worden onderzocht."

Spookrijder
Hugo Priemus benadrukte in zijn refelectie op het manifest dat een nieuw grand design van het woningmarktbeleid op rijksniveau gewenst is. "Het gaat dan om WWI-beleid, maar ook om andere aspecten van het VROM-beleid, het arbeidsmarktbeleid en vooral het fiscaal beleid". Omdat we voor die transitie een periode van 20 of 30 jaar nodig hebben, en we minstens elke vier jaar een andere coalitieregering zullen hebben is het van belang dat de oplossing "multi-coalitie-proof"is. Hij schetste enkele beleidsopties voor de woningmarkt. Daarbij liet hij er geen twijfel over bestaand dat een structurele aanpak veruit is te verkiezen boven de incidentele maatregelen waar nu vanwege de kredietcrisis links en rechts om wordt geroepen. "Als de overheid subsidies nu gaat verhogen of de overdrachtsbelasting tijdelijk gaat verlagen, dan gedraagt de overheid zich als een spookrijder op de woningmarktsnelweg". Ook voor Huub Smeets (CEO Vesteda) is het duidelijk dat doorgaan geen optie is: "Nederland heeft de slechtst functionerende woningmarkt van Europa, we geven er jaarlijks 25 miljard aan uit om die markt te laten functioneren en onze woningen zijn 30% duurder dan in België of Duitsland."

Regionale dynamiek
Het manifest roept op om de regionale woningmarkt beleidsmatig beter te faciliteren. WWI'er Van Delden betoogde dat er in Den Haag wel degelijk oog is voor de regionale dynamiek. "We gaan in het rijksbeleid al van integraliteit naar maatwerk. We doen de dingen meer bottom-up, maar het licht in Den Haag gaat niet helemaal uit. In het kader van de nieuwe verstedelijkingsafspraken zijn de regio's nu verstedelijkingsvisies aan het maken. Daarbij hebben wij vanuit het rijk in termen van doelen aangegeven waar wij op zullen letten. Doelen met betrekking tot kwantiteit en kwaliteit, de binnenstedelijke opgave, de duurzaamheid en de integraliteit: het gaat immers altijd om wonen in relatie tot infra, water, groen, milieu en bedrijventerreinen".

Douche
Roelof Bleker (Nirov-bestuurslid en wethouder in Enschede) betoogde dat de regionale verschillen op de woningmarkt groter worden maar dat het huidige stelsel daar geen rekening mee houdt. "Het Haagse huurbeleid is te generiek, maar ook de douche van de BLS (het Besluit Locatiegebonden Subsidies, red.), een paar duizend euro per woning, werkt niet meer. We moeten veel preciezer kijken wat een regio nodig heeft."

Huub Smeets ziet het belang van de regionale aanpak, maar bekende cynisch te zijn over de slagkracht van lokale overheden die in regionaal verband moeten samenwerken: "De introductie van het duale stelsel heeft het denken op de lange termijn bepaald niet gestimuleerd." Ook Hugo Priemus waarschuwde dat afspraken tussen rijk en regio relevant zijn, maar dat het minstens zo belangrijk is dat overheden op regioaal niveau onderling goede afspraken worden gemaakt. Anke Bodewes (voorzitter vereniging van NVM woningmarktconsultants) gaf aan dat ze merkt dat de kennis van de woningmarkt op lokaal niveau nogal eens tekort schiet en wordt vertroebeld door algemene beelden."Je hoort nu overal dat er een startersprobleem is, maar dat is voor sommige gebieden echt totaal niet aan de orde."

Electoraat
Stella van Veen (waarnemend directeur Nirov) leidde het afgelopen jaar de campagne Anderewoningmarkt.nu  Het viel haar op dat de inmenging van politici in de debatten vrijwel altijd garant stond voor een totale verzanding van de discussie. `Politici blijven over en weer keurig achter de partijpolitieke piketpaaltjes. Het electoraat is in het denken over de woningmarkt al twee stappen verder dan de politiek. We hopen dat dat besef in Den Haag nu ook eens gaat aankomen".

(tekst: Jan Kadijk)

Het manifest en meer informatie over de campagne zijn te vinden op www.anderewoningmarkt.nu