De crisis gaat langer duren dan we denken en de productie van woningen zal lager liggen dan we verwachten. Aan pessimisten geen gebrek tijdens het Nirov begrotingsdebat 2010 van 22 september 2009.  Een nieuw en ander tijdperk gaat er komen op de woningmarkt, zoveel is zeker. Alleen niet nu.

Minstens 6 jaar crisis, een woningproductie van 30.000 woningen per jaar en een overheid die wegzakt in een moeras van schulden, namelijk 92 miljard in 2018. Er wacht ons een ongeëvenaarde bezuinigingsopgave, voorspelt Nirov-erelid Hugo Priemus. Maar het crisistumult geeft ook eindelijk wat dynamiek op het eerder muurvaste dossier van de woningmarkt. Priemus bespeurt meer maatschappelijk en politiek draagvlak voor een revolutionaire verandering van het woningmarktbeleid annex fiscaal beleid. "Er is één vreselijk probleem, helaas. Tot voor kort was het onderwerp een politiek taboe, maar de komende jaren is het een markttaboe." Een systeemwijziging kan volgens Priemus pas aan de orde zijn als de woningmarkt weer stevig op de poten staat. "En dat zal zijn wanneer de kalveren op het ijs dansen." 

Voor de langere termijn wijst Karin van Dreven (Vromraad) op enkele belangrijke trends in het wonen: meer behoefte om te wonen met gelijkgestemden, meer transnationaal wonen (meerhuizigheid) en een toenemende 'verdienstelijking' van het wonen. Corporatiedirecteur Paul van Roosmalen (Woonbedrijf Ieder1) verwacht dat ook de klimaatcrisis zich vertaalt in een nieuwe vraag op de woningmarkt. Hij stelt dat het voor corporaties niet meevalt om in de bestaande voorraad aan die nieuwe klimaatvraag tegemoet te komen: De klimaatsparende investering in de woning wordt niet door de corporatie maar door de huurder via zijn lagere energierekening terugverdiend.

Bang
Aanwezige vakgenoten uiten zich redelijk positief over de bouwproductie-maatregelen van het kabinet. Carel de Reus (curatorium Nirov) meent dat er verstandig is geopereerd: "Iedereen is toch wat banger geworden, dan is het goed om hier en daar een zetje te geven." Ook Roelof Bleker (wethouder Enschede) verwacht dat de steun wel zal helpen. "Maar ik vraag mij wel af of we ooit nog weer op het oude niveau terugkomen. De structurele economische en demografische factoren die in de jaren ‘80 het herstel hebben bevorderd, zoals groei in aantal huishoudens en groei van het aantal tweeverdieners, die zie ik nu niet meer."

Nieuwe bouweconomie
De aanwezige Tweede Kamerleden geven deze keer in koor aan dat ze inderdaad bereid zijn om in het woningmarktdossier zonder taboes na te denken. Dat is wel eens anders geweest. Het VROMraad-advies 'Tijd voor keuzes' biedt volgens Paulus Janssen (SP) een prima basis voor dat denken. Hij wijst er op dat de bestaande woningvoorraad nog veel beter benut kan worden als bepaalde belemmeringen worden weggenomen. "Mensen met een uitkering of AOW die om wat voor reden dan ook willen gaan samenwonen worden daarvoor nu financieel gestraft. Met als gevolg dat ze het tweede adres liever aanhouden. Als we daar iets aan doen dan kunnen we 50-100.000 woningen, een hele jaarproductie aan woningen, vrijspelen."

Van Bochhove (CDA) beaamt dat nadenken zonder taboes nu nodig is. "We moeten over de ordening van de sector in de meest brede zin van het woord nadenken. Dus over hypotheekrente-aftrek én huurbeleid. Maar, zo haast hij zich er aan toe te voegen: "dat nadenken zegt nog niks over het standpunt dat wij daar uiteindelijk over innemen."

Staf Depla (PvdA) hoopt dat er uit de crisis een nieuwe bouweconomie kan ontstaan. "De prijs-kwaliteit verhouding was in deze markt al jaren zoek", stelt hij. Het collectief particulier opdrachtgeverschap vindt hij zo’n kansrijke manifestatie van de nieuwe bouweconomie.

Paulus Janssen pleit ervoor dat we eerst formuleren welke maatschappelijke waarden we van belang vinden. "Een fatsoenlijk dak boven je hoofd, gemengde wijken, geïsoleerde woningen, verminderen van woon-werk verkeer." Vanuit die kaders kunnen vervolgens de voorgestelde ideeën en maatregelen op hun effectiviteit worden beoordeeld.

In de afsluitende woorden van Bert van Delden namens minister Van der Laan werd ook reikhalzend uitgezien naar de aanstaande woningmarktrapporten van SER en CPB. "Het zal moeten gaan om de ijzeren driehoek van huurtoeslag en huurbeleid, de fiscale behandeling van de eigen woning en de positie van corporaties, inclusief VPB en Vogelaarheffing", aldus Van Delden. Het is duidelijk waar het over moet gaan, maar waar het naar toe gaat is duidelijk een ander verhaal voor later.